İşçiye “Kreş Yardımı” Ödenmesi

Bu yazımız, 16.08.2013 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan “Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik” ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu çerçevesinde, işverenin kreş hizmeti yükümlülüğünü nakdi ‘kreş yardımı’ ödemesiyle karşılayıp karşılayamayacağını; 2025 yılı idari para cezaları ve gelir vergisi istisnası tutarlarıyla birlikte özetlemektedir.

Yönetmeliğin 13. Maddesi Uyarınca;

• 100–150 kadın çalışanı bulunan işyerlerinde işyerinden ayrı ve en çok 250 metre uzaklıkta emzirme odası kurulması,
• 150’den çok kadın çalışanı bulunan işyerlerinde ise 0–6 yaş grubuna yönelik, işyerinden ayrı ve yakın bir çocuk bakım yurdu (kreş) kurulması zorunludur.
• Yurt 250 metreden uzak ise taşıt sağlanır. İşverenler bu yükümlülüğü ortaklaşa yerine getirebilir veya yetkilendirilmiş yurtlarla anlaşma yapabilir. Yükümlülüğün belirlenmesinde belediye/mücavir alan içindeki tüm işyerlerindeki kadın çalışanların toplamı dikkate alınır; bazı istisnai hallerde erkek çalışanlar da sayıya dahil edilir (anne vefatı/velayet babada).

2025 YILI İDARİ PARA CEZALARI – 6331 SAYILI KANUN 26/1-N MADDESİ UYARINCA;

Yönetmeliklerde öngörülen hükümlere aykırı hareket eden işverene (m.26/1-n), tespit tarihinden itibaren her ay uygulanmak üzere idari para cezası verilir. 2025 yılı için temel ceza tutarı 17.686 TL’dir; tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre artırımlar aşağıdaki gibidir.

KREŞ DESTEĞİNDE GELİR VERGİSİ İSTİSNASI (GVK M.23/1-16)

İşyerinde sağlanan kreş/gündüz bakımevi hizmetinden kadın çalışanların yararlandığı menfaatin tamamı gelir vergisinden istisnadır. Hizmet işyeri dışında sağlanıyorsa, ödemenin doğrudan hizmeti sağlayan (GV/KV mükellefi) kreş işletmesine yapılması şartıyla istisna, ‘her bir çocuk için aylık brüt asgari ücretin %50’si’ üst sınırıyla uygulanır.

2025 aylık brüt asgari ücret: 26.005,50 TL → İstisna tavanı: 13.002,75 TL/Ay (Çocuk Başına). Ödeme işçiye nakden yapılırsa istisna uygulanmaz; ücret sayılır ve SGK primi ile gelir vergisi kesintisine tabi tutulması gerekir. Ödemeler fatura ile belgelendirilmeli ve bordroda ayrıca gösterilmelidir.

YARGI İÇTİHADI: “KREŞ YARDIMI” YÜKÜMLÜLÜĞÜN YERİNE GEÇER Mİ?

Uygulama ve içtihat, nakdi ‘Kreş Yardım’ının oda/kreş kurma yükümlülüğünü ikame etmediği yönündedir. Antalya BAM 10. HD (E.2019/1407, K.2019/1597, 26.09.2019) kararında işverenin kreş açmaması karşısında işçinin, 4857 sayılı İş Kanunu m.24/II-f kapsamında yaptığı fesih haklı bulunmuştur; nakdi yardım sonucu değiştirmemiştir. Yargıtay 9. HD’nin 2016 ve 2018 tarihli kararlarında da oda/kreş yükümlülüğünün yerine getirilmemesi işçi açısından haklı fesih nedeni sayılmıştır.

DEĞERLENDİRME VE SONUÇ

İşçinin bu konuda haklı nedenle fesih yolunu kullanmaması için, işveren işyerinde kreş açmasa dahi kadın işçilerin çocuklarının ulaşım yükümlülüğünü de üstlenerek; kreş masrafının tamamını karşılamak suretiyle planlama yapmalıdır. Ayrıca ödemeler fatura karşılığında direkt olarak kreşe yapılmalıdır. Bu ödemeler SGK priminden tamamen muaf olup; brüt asgari ücretin %50’sini aşan kısmı gelir vergisine tabi tutulmaktadır. Damga vergisi yönünden ise; herhangi bir istisna olmaksızın tamamı damga vergisi matrahına eklenmelidir.

Yukarıda bahsedilen şekilde sunulan kreş hizmeti kanun ve yönetmelik kapsamında işçiye sağlanması gereken hizmetin tamamını karşılayacağından haklı nedenle fesihten söz edilemeyecektir. Yukarıdaki hizmetlerin yalnızca bir kısmının sağlanması ya da toplam masrafın yalnızca bir kısmının işverence karşılanması hallerinde işçinin haklı nedenle fesih hakkı bulunduğu unutulmamalıdır.